De dronepaniek die vorig jaar in Denemarken tot grote onrust en meerdere tijdelijke sluitingen van luchthavens leidde, lijkt opnieuw de kop op te steken. In Luxemburg werd vrijdagavond het vliegverkeer rond luchthaven Findel tijdelijk stilgelegd nadat meerdere drones zouden zijn waargenomen. Op sociale media verschenen vervolgens tal van video’s waarop vermeende drones te zien zouden zijn. Bij nadere beschouwing lijken verschillende van die beelden echter vooral knipperende navigatieverlichting van bemande vliegtuigen te tonen.
Inhoudsopgave
Vliegveld tijdelijk gesloten
De luchthaven van Luxemburg besloot vrijdagavond uit voorzorg het vliegverkeer stil te leggen nadat er meldingen waren binnengekomen over vermeende ‘grotere drones’ in de omgeving van het vliegveld. Volgens de Luxemburgse overheid werden de toestellen eerst in de buurt en vervolgens boven het vliegveld waargenomen. Het luchtruim werd daarop gesloten volgens de geldende veiligheidsprotocollen.
De gevolgen waren aanzienlijk. In totaal werden 19 vluchten naar andere luchthavens omgeleid. Volgens de Luxemburgse autoriteiten kon het vliegverkeer na twee inspecties rond 1.20 uur worden hervat, nadat geen onmiddellijk gevaar voor de luchtvaart was vastgesteld.
Sociale media versterken onrust
Zoals vaker gebeurt bij meldingen van drones rond een luchthaven, ontstond vervolgens op sociale media een stortvloed aan meldingen en videobeelden. RTL publiceerde zaterdag bijvoorbeeld verschillende door burgers aangeleverde video’s waarop vermeende drones zouden zijn te zien. Ook buiten de directe omgeving van de luchthaven kwamen meldingen binnen, onder meer uit Grevenknapp, Buschdorf, Brouch, Diekirch en Colmar-Berg.
Opvallend is dat verschillende van de gedeelde beelden helemaal geen overtuigend bewijs voor de aanwezigheid van drones vormen. De lichtpunten die op de video’s zijn te zien, vertonen het kenmerkende patroon van de navigatie- en positieverlichting van vliegtuigen. Zeker tegen een donkere hemel, waarbij het vliegtuig zelf nauwelijks zichtbaar is, kunnen dergelijke lichtpunten gemakkelijk worden aangezien voor drones.
Dat is relevant omdat er een zichzelf versterkend mechanisme kan ontstaan. Zodra bekend wordt dat er ergens drones zouden zijn gezien, gaan veel mensen nadrukkelijker naar de hemel kijken. Allerlei bewegende of knipperende lichtpunten krijgen vervolgens de kwalificatie ‘drone’, waarna de beelden online worden gedeeld. Die beelden vormen vervolgens weer aanleiding voor nieuwe meldingen.
Ook zaterdag veel meldingen
Dat mechanisme lijkt zich in Luxemburg inmiddels opnieuw te hebben voorgedaan. Volgens RTL kwamen er zaterdagavond en in de nacht naar zondag opnieuw talrijke meldingen binnen van mogelijke drones, onder meer uit Helperknapp, Diekirch, Mersch en Angeldorf.
De Luxemburgse autoriteiten onderzochten de meldingen, maar concludeerden dat in geen van de gevallen een operationele interventie noodzakelijk was. Volgens de regering was daar vanuit het oogpunt van veiligheid geen aanleiding toe en was de openbare orde niet verstoord.
Opvallend is dat RTL daarbij expliciet meldt dat mensen regelmatig lichten aan de hemel zagen waarvan zij vermoedden dat deze afkomstig waren van drones, terwijl het in werkelijkheid om vliegtuigen zou kunnen zijn gegaan. Daarmee lijkt een deel van de nieuwe meldingen dus inderdaad te kunnen worden verklaard door een verkeerde identificatie van bemande luchtvaartuigen.
Technische detectiemiddelen ontbraken
Een andere opmerkelijke constatering is dat Luxemburg op het moment van de eerste meldingen blijkbaar niet beschikte over geschikte technische middelen om het luchtruim zelfstandig effectief op drones te controleren. Volgens RTL had gebruik kunnen worden gemaakt van detectiemiddelen van buitenlandse partners. Daarmee had de situatie beter kunnen worden geanalyseerd.
Dat is relevant, omdat een visuele waarneming van een lichtpunt in de nacht weinig zegt over de aard van een object. Zonder aanvullende gegevens van bijvoorbeeld radar, RF-detectie, optische sensoren of andere detectiesystemen is het moeilijk om vast te stellen of een bepaalde nachtelijke waarneming daadwerkelijk een drone betreft. Zeker wanneer de waarneming betrekking heeft op een klein, ver verwijderd object waarvan alleen de verlichting zichtbaar is.
De Luxemburgse regering, de drone-eenheid en andere bevoegde autoriteiten willen de situatie daarom verder blijven monitoren. De interministeriële dronecel komt maandag opnieuw bijeen om de gebeurtenissen te analyseren.
Opvallende overeenkomst met Denemarken
Het patroon vertoont sterke overeenkomsten met de gebeurtenissen in Denemarken in september vorig jaar. Ook daar ontstond binnen korte tijd grote onrust nadat drones rond meerdere luchthavens zouden zijn waargenomen. De meldingen leidden tot tijdelijke sluitingen van onder meer Kopenhagen, Aalborg en Billund.
Ook in Denemarken bleek dat er veel onbetrouwbare waarnemingen waren gedaan. Zo werd een vermeend drone-object bij Billund door de politie uiteindelijk omschreven als een ‘shining star in the sky’. In de daaropvolgende dagen kwamen honderden meldingen binnen, waarbij onder meer vliegtuigen en andere objecten als mogelijke drones werden aangemerkt. Na maanden van onderzoek moest de Deense politie echter concluderen dat er geen enkel bewijs was gevonden voor de aanwezigheid van drones.
Geen aanwijzing voor Russisch verband
De Luxemburgse premier Luc Frieden heeft inmiddels benadrukt dat er geen reden is voor paniek. Volgens hem worden de waarnemingen serieus onderzocht, maar zou het op dit moment pure speculatie zijn om een verband met Rusland te leggen. De precieze aard van de oorspronkelijke waarnemingen is nog onbekend.
Ook minister van Binnenlandse Zaken Léon Gloden bevestigde dat er geen drone is onderschept en dat er geen aanwijzingen zijn dat er sprake is geweest van bewapende drones. De autoriteiten blijven wel extra waakzaam. De regering zegt de beschikbare informatie samen met buitenlandse partners te analyseren.
Belang van snelle verificatie
Dat een luchthaven bij een geloofwaardige melding van een drone het vliegverkeer tijdelijk stillegt, is op zichzelf niet opmerkelijk. Een onbekend object in de directe nabijheid van een start- of landingsbaan kan immers een reëel veiligheidsrisico vormen. De Luxemburgse luchthaven benadrukt dan ook dat de tijdelijke sluiting een voorzorgsmaatregel was om passagiers, bemanningen, personeel en vliegtuigen te beschermen.
De gebeurtenissen laten vooral zien hoe snel een lokale melding kan uitgroeien tot een veel bredere dronepaniek. Vooral ’s avonds zijn kleine lichtbronnen op grote afstand moeilijk te identificeren. Zodra bekend wordt dat er drones zouden zijn gesignaleerd, ligt het bovendien voor de hand dat waarnemers vergelijkbare lichtpunten in de lucht eerder als drone interpreteren.
Juist tegen de achtergrond van de huidige geopolitieke spanningen is het daarom van belang om vermeende dronewaarnemingen zo snel mogelijk te verifiëren aan de hand van bijvoorbeeld radargegevens, alhoewel ook die niet altijd betrouwbaar zijn. Ook is het belangrijk om dergelijke waarnemingen te toetsen aan bekende locaties en vliegroutes van bemande luchtvaartuigen in de omgeving. Alleen zo kan onderscheid worden gemaakt tussen daadwerkelijk aanwezige drones en alledaagse luchtvaartverschijnselen die onder de gegeven omstandigheden gemakkelijk verkeerd worden geïnterpreteerd.
