De Belgische spoorbeheerder Infrabel wil drones structureel inzetten om het spoor veiliger en efficiënter te beheren. Uit een proefproject in de Antwerpse haven blijkt dat drones waardevolle realtime-informatie leveren bij storingen en incidenten. Tegelijkertijd blijkt opschaling niet zomaar mogelijk: een groot deel van het spoor ligt in geozones waar restricties gelden, waardoor snelle inzet van drones niet altijd mogelijk is.
Inhoudsopgave
Succesvolle proef in Antwerpse haven
In 2023 startte Infrabel samen met de haven van Antwerpen een proefproject met drones, in het kader van het Europese U-space-programma BURDI. Doel was om te testen hoe drones veilig geïntegreerd kunnen worden in complex luchtruim, zoals havengebieden en stedelijke omgevingen.
Tijdens de proef werden drones ingezet boven onder meer rangeerstation Antwerpen-Noord en de sporenbundel Oorderen. Daarbij lag de nadruk op twee toepassingen: ondersteuning van het treinverkeer en inzet bij incidenten.
Na de succesvolle testfase zijn ook drones ingezet in de Waaslandhaven, Vorst-Rijtuigen en Châtelet. Het programma wordt inmiddels centraal aangestuurd vanuit de nationale verkeersleiding in Brussel. In totaal worden zo’n dertig piloten opgeleid, waaronder de eerste vrouwelijke BVLOS-piloot van België.
Sneller zicht op storingen en incidenten
Volgens Infrabel bieden drones vooral meerwaarde bij operationele verstoringen. Bij wissel- of seinstoringen kan een drone snel een visueel beeld geven van de situatie ter plaatse. Ook bij incidenten, zoals ontsporingen of ongevallen met gevaarlijke stoffen, wordt eerst een verkenningsvlucht uitgevoerd.
Die eerste luchtbeelden maken het mogelijk om interventieteams gerichter aan te sturen. Informatie kan bovendien direct gedeeld worden met hulpdiensten, wat de responstijd verkort en de veiligheid vergroot. Zeker in afgelegen gebieden, waar weinig toezicht is, biedt dat duidelijke voordelen. Alleen al in de Antwerpse haven, met circa 1.000 kilometer spoor, maakt de inzet van drones een significant verschil.
Infrabel benadrukt dat drones meer flexibiliteit bieden dan vaste camerasystemen. Ze kunnen dichter bij een incident opereren en leveren beelden van hoge kwaliteit. Volgens Infrabel zijn drones bovendien tot twee keer goedkoper dan vaste camera-opstellingen.
Regelgeving vormt belangrijkste obstakel
De grootste uitdaging voor verdere opschaling ligt in de regelgeving. Het Belgische luchtruim is opgedeeld in verschillende geozones met specifieke restricties. Ongeveer 60% van het spoor ligt in zulke zones.
Daardoor kan Infrabel drones niet altijd direct inzetten bij incidenten, terwijl juist snelheid essentieel is. De spoorbeheerder pleit daarom voor versoepelde regelgeving of een uitzonderingspositie voor Infrabel, bijvoorbeeld via de zogeheten State Operator-regeling.
Daarnaast wordt gekeken naar oplossingen waarbij spoorinfrastructuur als aparte geozone wordt gedefinieerd, zoals in Duitsland en Spanje. Dat zou gecontroleerde drone-operaties boven het spoor mogelijk maken, terwijl ongeautoriseerde vluchten beter kunnen worden tegengegaan.
Politieke steun en toekomstplannen
Het dossier heeft inmiddels de aandacht van de Belgische minister van Mobiliteit, Jean-Luc Crucke. Volgens Infrabel is een duidelijk en werkbaar regelgevend kader cruciaal om de voordelen van drones volledig te benutten.
De ambitie is om tegen 2027-2028 circa 30 strategische locaties uit te rusten met drones, aangevuld met een vloot van mobiele systemen. Toepassingen variëren van infrastructuurinspecties en bewaking van rangeerterreinen tot ondersteuning van hulpdiensten, met nadrukkelijke aandacht voor veiligheid en privacy.
Geen vervanging voor menselijke teams
De verdere uitrol van drones betekent overigens niet dat menselijke teams overbodig worden. De interventieteams van Infrabel blijven verantwoordelijk voor inspecties en herstelwerkzaamheden. Drones worden vooral ingezet voor verkenning en situational awareness.
Er zijn ook beperkingen. Bij slecht weer kunnen drones niet vliegen en de vliegtijd blijft beperkt. In de praktijk gaat het dus om een aanvullende capaciteit, geen vervanging.
